# 4.2 偏导数 ## 一、偏导数的概念 ### 1.1 偏导数的定义 设函数 $z = f(x, y)$ 在点 $(x_0, y_0)$ 的某邻域内有定义。 **对 $x$ 的偏导数**: 若极限 $$\lim_{\Delta x \to 0} \frac{f(x_0 + \Delta x, y_0) - f(x_0, y_0)}{\Delta x}$$ 存在,则称此极限为函数 $z = f(x, y)$ 在点 $(x_0, y_0)$ 处**对 $x$ 的偏导数**,记作: $$\frac{\partial z}{\partial x}\bigg|_{(x_0, y_0)}, \quad \frac{\partial f}{\partial x}\bigg|_{(x_0, y_0)}, \quad f_x(x_0, y_0), \quad z_x(x_0, y_0)$$ **对 $y$ 的偏导数**: 类似地定义对 $y$ 的偏导数: $$f_y(x_0, y_0) = \lim_{\Delta y \to 0} \frac{f(x_0, y_0 + \Delta y) - f(x_0, y_0)}{\Delta y}$$ 记作:$\frac{\partial z}{\partial y}$,$\frac{\partial f}{\partial y}$,$f_y$,$z_y$ ### 1.2 偏导函数 若函数 $z = f(x, y)$ 在区域 $D$ 内每一点 $(x, y)$ 处对 $x$(或对 $y$)的偏导数都存在,则称 $f_x(x, y)$ 和 $f_y(x, y)$ 为**偏导函数**。 ### 1.3 几何意义 - $f_x(x_0, y_0)$:曲面 $z = f(x, y)$ 与平面 $y = y_0$ 的交线在点 $(x_0, y_0, f(x_0, y_0))$ 处切线对 $x$ 轴的斜率 - $f_y(x_0, y_0)$:曲面 $z = f(x, y)$ 与平面 $x = x_0$ 的交线在点 $(x_0, y_0, f(x_0, y_0))$ 处切线对 $y$ 轴的斜率 --- ## 二、偏导数的计算 ### 2.1 计算方法 求 $f_x(x, y)$:将 $y$ 视为常数,对 $x$ 求导。 求 $f_y(x, y)$:将 $x$ 视为常数,对 $y$ 求导。 ### 2.2 例题 **例1**:求 $z = x^2 y + y^3$ 的偏导数 **解**: $$\frac{\partial z}{\partial x} = 2xy$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = x^2 + 3y^2$$ **例2**:求 $z = x^y$($x > 0$)的偏导数 **解**: $$\frac{\partial z}{\partial x} = yx^{y-1}$$(幂函数求导) $$\frac{\partial z}{\partial y} = x^y \ln x$$(指数函数求导) **例3**:求 $z = \sin(xy)$ 在点 $(1, \frac{\pi}{2})$ 处的偏导数 **解**: $$\frac{\partial z}{\partial x} = y\cos(xy)$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = x\cos(xy)$$ 在 $(1, \frac{\pi}{2})$ 处: $$\frac{\partial z}{\partial x}\bigg|_{(1, \frac{\pi}{2})} = \frac{\pi}{2}\cos\frac{\pi}{2} = 0$$ $$\frac{\partial z}{\partial y}\bigg|_{(1, \frac{\pi}{2})} = 1 \cdot \cos\frac{\pi}{2} = 0$$ --- ## 三、高阶偏导数 ### 3.1 二阶偏导数 设函数 $z = f(x, y)$ 在区域 $D$ 内具有偏导数: $$\frac{\partial z}{\partial x} = f_x(x, y), \quad \frac{\partial z}{\partial y} = f_y(x, y)$$ 若这两个偏导函数仍可偏导,则称它们的偏导数为 $z = f(x, y)$ 的**二阶偏导数**。 共有四个二阶偏导数: $$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = f_{xx}(x, y) = \frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial y \partial x} = f_{xy}(x, y) = \frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial x \partial y} = f_{yx}(x, y) = \frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = f_{yy}(x, y) = \frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)$$ 其中 $f_{xy}$ 和 $f_{yx}$ 称为**混合偏导数**。 ### 3.2 混合偏导数相等的条件 **定理**:若 $f_{xy}(x, y)$ 和 $f_{yx}(x, y)$ 在点 $(x, y)$ 处都连续,则 $$f_{xy}(x, y) = f_{yx}(x, y)$$ 即:**在连续条件下,混合偏导数与求导次序无关**。 ### 3.3 例题 **例**:求 $z = x^3 y^2$ 的所有二阶偏导数 **解**: $$\frac{\partial z}{\partial x} = 3x^2 y^2$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = 2x^3 y$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = 6xy^2$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = 2x^3$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial y \partial x} = 6x^2 y$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial x \partial y} = 6x^2 y$$ 可见 $\frac{\partial^2 z}{\partial y \partial x} = \frac{\partial^2 z}{\partial x \partial y}$。 --- ## 四、偏导数与连续性的关系 ### 4.1 重要结论 **一元函数**:可导 $\Rightarrow$ 连续 **多元函数**:偏导数存在 **$\nRightarrow$** 连续 ### 4.2 反例 $$f(x, y) = \begin{cases} \frac{xy}{x^2 + y^2}, & (x, y) \neq (0, 0) \\ 0, & (x, y) = (0, 0) \end{cases}$$ **验证**: - $f_x(0, 0) = \lim_{\Delta x \to 0} \frac{f(\Delta x, 0) - f(0, 0)}{\Delta x} = 0$ - $f_y(0, 0) = 0$ 偏导数存在,但 $\lim_{(x, y) \to (0, 0)} f(x, y)$ 不存在(沿 $y = kx$ 趋于不同值),所以不连续。 --- ## 五、考研重点 1. **偏导数的定义**:理解偏导数的本质 2. **偏导数的计算**:将其他变量视为常数 3. **高阶偏导数**:特别是混合偏导数 4. **混合偏导数相等**:连续条件下相等 5. **偏导数与连续性的关系**:偏导存在不一定连续 6. **分段函数在分段点处的偏导数**:用定义求 --- *下一节:4.3 全微分*