# 4.4 多元复合函数求导 ## 一、链式法则 ### 1.1 中间变量为一元函数 设 $z = f(u, v)$,$u = \varphi(t)$,$v = \psi(t)$,则复合函数 $z = f[\varphi(t), \psi(t)]$ 对 $t$ 的导数为: $$\frac{dz}{dt} = \frac{\partial z}{\partial u}\frac{du}{dt} + \frac{\partial z}{\partial v}\frac{dv}{dt}$$ 或 $$\frac{dz}{dt} = \frac{\partial f}{\partial u}\frac{d\varphi}{dt} + \frac{\partial f}{\partial v}\frac{d\psi}{dt}$$ **特点**: - 左边是**全导数**($\frac{dz}{dt}$),因为 $z$ 最终只是 $t$ 的函数 - 右边是偏导数与导数的乘积之和 ### 1.2 中间变量为二元函数 设 $z = f(u, v)$,$u = \varphi(x, y)$,$v = \psi(x, y)$,则: $$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{\partial z}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial z}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial x}$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{\partial z}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial z}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial y}$$ ### 1.3 一般情形 设 $z = f(u_1, u_2, \ldots, u_n)$,$u_i = u_i(x_1, x_2, \ldots, x_m)$,则: $$\frac{\partial z}{\partial x_j} = \sum_{i=1}^{n} \frac{\partial z}{\partial u_i}\frac{\partial u_i}{\partial x_j}$$ **口诀**:连线相乘,分线相加。 --- ## 二、链式法则的图示 ### 2.1 情形1:$z = f(u, v)$,$u = u(t)$,$v = v(t)$ ``` z / \ u v \ / t ``` $$\frac{dz}{dt} = \frac{\partial z}{\partial u}\frac{du}{dt} + \frac{\partial z}{\partial v}\frac{dv}{dt}$$ ### 2.2 情形2:$z = f(u, v)$,$u = u(x, y)$,$v = v(x, y)$ ``` z / \ u v / \ / \ x y x y ``` $$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{\partial z}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial z}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial x}$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{\partial z}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial z}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial y}$$ --- ## 三、例题 ### 3.1 全导数 **例1**:设 $z = u^2 v$,$u = \cos t$,$v = \sin t$,求 $\frac{dz}{dt}$。 **解**: $$\frac{\partial z}{\partial u} = 2uv, \quad \frac{\partial z}{\partial v} = u^2$$ $$\frac{du}{dt} = -\sin t, \quad \frac{dv}{dt} = \cos t$$ $$\frac{dz}{dt} = 2uv(-\sin t) + u^2(\cos t) = -2\cos t \sin^2 t + \cos^3 t$$ $$= \cos t(\cos^2 t - 2\sin^2 t) = \cos t(1 - 3\sin^2 t)$$ ### 3.2 偏导数 **例2**:设 $z = e^u \sin v$,$u = xy$,$v = x + y$,求 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 和 $\frac{\partial z}{\partial y}$。 **解**: $$\frac{\partial z}{\partial u} = e^u \sin v, \quad \frac{\partial z}{\partial v} = e^u \cos v$$ $$\frac{\partial u}{\partial x} = y, \quad \frac{\partial v}{\partial x} = 1$$ $$\frac{\partial u}{\partial y} = x, \quad \frac{\partial v}{\partial y} = 1$$ $$\frac{\partial z}{\partial x} = e^u \sin v \cdot y + e^u \cos v \cdot 1 = e^{xy}[y\sin(x+y) + \cos(x+y)]$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = e^u \sin v \cdot x + e^u \cos v \cdot 1 = e^{xy}[x\sin(x+y) + \cos(x+y)]$$ ### 3.3 含抽象函数 **例3**:设 $z = f(x^2 - y^2, xy)$,其中 $f$ 具有连续偏导数,求 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 和 $\frac{\partial z}{\partial y}$。 **解**: 设 $u = x^2 - y^2$,$v = xy$ $$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{\partial f}{\partial u}\cdot 2x + \frac{\partial f}{\partial v}\cdot y = 2x f_1 + y f_2$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{\partial f}{\partial u}\cdot (-2y) + \frac{\partial f}{\partial v}\cdot x = -2y f_1 + x f_2$$ 其中 $f_1 = \frac{\partial f}{\partial u}$,$f_2 = \frac{\partial f}{\partial v}$。 --- ## 四、一阶全微分形式不变性 ### 4.1 内容 设 $z = f(u, v)$,无论 $u, v$ 是自变量还是中间变量,全微分形式不变: $$dz = \frac{\partial z}{\partial u}du + \frac{\partial z}{\partial v}dv$$ ### 4.2 应用 利用全微分形式不变性可以方便地求复合函数的偏导数。 **例**:设 $z = f(x^2 + y^2)$,求 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 和 $\frac{\partial z}{\partial y}$。 **解**: 设 $u = x^2 + y^2$,则 $z = f(u)$ $$dz = f'(u)du = f'(x^2 + y^2)d(x^2 + y^2) = f'(x^2 + y^2)(2x dx + 2y dy)$$ $$= 2x f'(x^2 + y^2)dx + 2y f'(x^2 + y^2)dy$$ 所以: $$\frac{\partial z}{\partial x} = 2x f'(x^2 + y^2)$$ $$\frac{\partial z}{\partial y} = 2y f'(x^2 + y^2)$$ --- ## 五、高阶偏导数 ### 5.1 抽象函数的高阶偏导 设 $z = f(u, v)$,$u = u(x, y)$,$v = v(x, y)$,求 $\frac{\partial^2 z}{\partial x^2}$。 **步骤**: 1. 先求 $\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{\partial f}{\partial u}\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial f}{\partial v}\frac{\partial v}{\partial x}$ 2. 再对 $x$ 求偏导,注意 $\frac{\partial f}{\partial u}$ 和 $\frac{\partial f}{\partial v}$ 仍是 $u, v$ 的函数 ### 5.2 例题 **例**:设 $z = f(x + y, xy)$,$f$ 具有二阶连续偏导数,求 $\frac{\partial^2 z}{\partial x \partial y}$。 **解**: 设 $u = x + y$,$v = xy$ $$\frac{\partial z}{\partial x} = f_1 + y f_2$$ $$\frac{\partial^2 z}{\partial x \partial y} = \frac{\partial}{\partial y}(f_1 + y f_2)$$ $$= \frac{\partial f_1}{\partial y} + f_2 + y\frac{\partial f_2}{\partial y}$$ $$= (f_{11} \cdot 1 + f_{12} \cdot x) + f_2 + y(f_{21} \cdot 1 + f_{22} \cdot x)$$ $$= f_{11} + xf_{12} + f_2 + yf_{21} + xyf_{22}$$ 由于 $f$ 具有二阶连续偏导数,$f_{12} = f_{21}$: $$= f_{11} + (x + y)f_{12} + xyf_{22} + f_2$$ --- ## 六、考研重点 1. **链式法则**:掌握各种情形的公式 2. **全导数与偏导数的区别**:中间变量是一元还是多元 3. **抽象函数的偏导数**:正确识别中间变量 4. **高阶偏导数**:注意 $f_1, f_2$ 仍是复合函数 5. **全微分形式不变性**:简化计算的工具 6. **变量关系图**:理清变量之间的关系 --- *下一节:4.5 隐函数求导*